Περί βλακείας

Όταν μιλάμε, κάνουμε το λάθος οι λέξεις «βλάκας» και «ηλίθιος» να σημαίνουν το ίδιο πράγμα. Όμως στην κοινωνιολογία και την ψυχιατρική έχουν διαφορετικό νόημα.

Η λέξη ηλίθιος προέρχεται από το αρχαιοελληνικό «α-λεός» (αυτός που είναι χαμένος). Στην ψυχιατρική σημαίνει μια κλινική βαριά νοητική υστέρηση. Όμως ενώ η σκέψη του είναι αργή, «παιδική» θα έλεγε κάποιος, ο ηλίθιος δεν έχει δόλο, ούτε προσπαθεί να φανεί έξυπνος. Είναι αυτό που ο Ρόμπερτ Μούζιλ ονόμαζε «τίμια ή καλόκαρδη βλακεία».

Αντίθετα η λέξη βλαξ προέρχεται από την «ινδοευρωπαϊκή» ρίζα μλακ (το σύμπλεγμα μλ τρέπεται συχνά σε βλ όπως το χόρτο μλίτον έγινε βλίτο) και σήμαινε τον νωθρό, τον μαλακό, αυτόν που βαριέται να σκεφτεί. Στην περίπτωση αυτή δεν μιλάμε για υστέρηση, αλλά για συμπεριφορική επιλογή. Ο βλάκας (μλάκας) έχει τη νοητική ικανότητα να σκεφτεί, αλλά αρνείται να το κάνει. Παράλληλα χαρακτηρίζεται από πνευματική τεμπελιά, δογματισμό και απόλυτη βεβαιότητα.

Με βάση τα στοιχεία τα οποία παραθέσαμε για τη διάκριση μεταξύ ηλίθιου και βλάκα μπορούμε να καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι ο ηλίθιος δεν μπορεί, ενώ ο βλάκας δεν θέλει να σκεφτεί. Κατ’ επέκταση ηλίθιος βλάκας είναι αυτός που δεν μπορεί, ούτε θέλει να σκεφτεί. Στον ίδιο χώρο συμπεριφοράς εντάσσεται και ο ευφυής βλάκας. Αυτός ενώ έχει όλα τα χαρακτηριστικά του βλάκα, όπως άκρατο εγωισμό, πνευματική νωθρότητα, έλλειψη κριτικής σκέψης, η φύση τον έχει προικίσει με ταλέντα και ικανότητες. Με λίγα λόγια οι άνθρωποι αυτού του τύπου είναι χαρισματικοί βλάκες, οι οποίοι όμως χρησιμοποιούν το χάρισμά τους αποκλειστικά για το προσωπικό τους όφελος.

Επειδή δε η χαμέρπεια είναι η πλέον διακριτή ιδιότητα του ηλίθιου βλάκα ενώ η εξουσιομανία είναι η ιδιότητα του ευφυούς βλάκα, τα δύο είδη συνυπάρχουν και συνεργάζονται αρμονικά, διότι το ένα χρησιμοποιεί το άλλο ώστε να επιβιώνουν οι μεν και να επικρατούν οι δε.

Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας τέτοιας αγαστής συνεργασίας θα το συναντήσουμε στο οργανωμένο έγκλημα. Ο ηλίθιος βλάκας είναι ο μπράβος, ο ευφυής βλάκας είναι ο κάπο, το αφεντικό. Μπράβος χωρίς κάπο δεν μπορεί να επιβιώσει, αλλά και κάπο χωρίς μπράβους δεν μπορεί να επικρατήσει. Τολμώ δε να πω ότι παρόμοιες συμπεριφορές και κοινωνικοπολιτικού χαρακτήρα νευρικές συνάψεις θα συναντήσουμε, εκτός από τα αυταρχικά καθεστώτα, δυστυχώς και στον χώρο της λεγόμενης φιλελεύθερης κομματοκρατίας. Εξουσιομανής αρχηγός κόμματος χωρίς στρατιά χαμερπών υποστηρικτών δεν έχει υπάρξει.

Τάκης Λάγιος

Πηγή: Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Πότε ξεκινά η δεύτερη ζωή μας

 

Το πιο γνωστό στοιχείο του «Guillermo del Toro’sCabinet of Curiosities», πέρα βέβαια από το όνομα του δημιουργού του, είναι ότι πρόκειται για μία σειρά Τρόμου. Αυτό πρέπει να τονιστεί, γιατί ίσως κάποιοι τρομάξουν — ίσως τρομάξουν πολύ με κάποιες σκηνές. Οπότε καλύτερα να το αποφύγουν. Θα χάσουν βέβαια, αλλά έτσι μετριέται η ζωή του ανθρώπου, θέλουμε δεν θέλουμε: με απώλειες. Οι υπόλοιποι, είτε είναι εραστές του είδους (όπως εμείς) είτε όχι, θα την απολαύσουν, άλλος περισσότερο, και άλλος πολύ περισσότερο…

Ο ντελ Τόρο … δεν σκηνοθετεί ο ίδιος. Απλώς «επιβλέπει» τους σκηνοθέτες του και, ενδεχομένως, τους «συμβουλεύει», ή συζητά μαζί τους κάποιες κατευθυντήριες γραμμές, προσπαθώντας να δει αν έχουν κοινό όραμα. Φυσικά τα οχτώ επεισόδια δεν μοιάζουν μεταξύ τους, καθώς πρόκειται για τελείως διαφορετικά σενάρια και για διαφορετικούς σκηνοθέτες —καλύπτουν δε μία μεγάλη γκάμα χρονολογικών περιόδων—, …

Πριν από κάθε επεισόδιο αναλαμβάνει ο ίδιος να μας κάνει μία μικρή εισαγωγή, κατά τη μακρά τηλεοπτική παράδοση του είδους που έχει τις ρίζες της στα παλπ περιοδικά κόμικς Τρόμου. Έτσι, στην εισαγωγή κάθε επεισοδίου, εμφανίζεται ο ίδιος δίπλα στο Ερμάριό του αναδυμένος μέσα από τις σκιές, και, σαν άλλος Χίτσκοκ (το πρώτο βιβλίο του ντελ Τόρο ήταν η βιογραφία του Χίτσκοκ, τον οποίο φυσικά αγαπά πολύ), μιλά για την ταινία που πρόκειται να δούμε. …

Πάμε στο 7ο επεισόδιο «The Viewing» (διάρκεια 56΄). Σκηνοθεσία: Πάνος Cosmatos. Ο Καναδός Panos Cosmatos (γέννηση 1974) είναι βέβαια ο γιος του ελληνικής καταγωγής GeorgeP. Cosmatos —σκηνοθέτη σπουδαίων ταινιών δράσης, μεταξύ των οποίων και αυτές: «The Cassandra Crossing» (1976), «Escape to Athena» (1979), «Rambo: First Blood Part II» (1985), «Cobra» (1986)—, που ακολουθεί άλλο δρόμο από αυτόν του πατέρα του. Εραστής του Τρόμου στην Επιστημονική Φαντασία, είναι ένας οραματιστής σκηνοθέτης με «ψυχεδελικό» βλέμμα απέναντι στη βία. …

Ένας βαθύπλουτος ερημίτης που ζει σε ένα άκρως εντυπωσιακό σπίτι με τη γιατρό του (ο Robocop Peter Weller και η υπέροχη Sofia Boutella στους δύο ρόλους) καλεί μία ετερόκλητη ομάδα ανθρώπων —έναν μουσικό, μία φυσικό, έναν συγγραφέα και έναν ψευτο-μάγο— για να τους δείξει ένα αλλόκοτο αντικείμενο: είναι ένα «πέτρωμα» που έπεσε από το διάστημα, ένας μετεωρίτης (που όμως μοιάζει με κάτι βγαλμένο από το σύμπαν του Alien). …

Βαθύπλουτος ερημίτης:

Υπάρχει ένα παλιό βουδιστικό γνωμικό. Λέει το εξής:

«Όλοι έχουν δύο ζωές και η δεύτερη ζωή ξεκινά τη στιγμή που συνειδητοποιείς ότι έχεις μόνο μία».

Όνειρο μέσα σε όνειρο

Στο Λονδίνο του 1939, δύο μέρες μετά την εισβολή των Γερμανών στην Πολωνία, ο συγγραφέας και ακαδημαϊκός Κ. Σ. Λιούις επισκέπτεται τον Σίγκμουντ Φρόιντ για να κουβεντιάσουν (ή μήπως να συγκρουστούν;) για την ύπαρξη (ή όχι) του Θεού και την Επιστήμη.

Τα πρόσωπα είναι πραγματικά και οι καταστάσεις αρκετά ρεαλιστικές, όμως, η «Τελευταία Συνεδρία του Φρόιντ» βασίζεται σε ένα θεατρικό έργο… φανταστικής δράσης, το οποίο ίσως εμπνεύστηκε από τη φημολογία μιας κάποιας συνάντησης του Φρόιντ με έναν οξφορδιανό ακαδημαϊκό, λίγες μέρες πριν από τον θάνατο του πρώτου. …

Η βάση του φιλμ περιστρέφεται γύρω από τους διαλόγους που κάνουν ο θρήσκος Κ. Σ. Λιούις και ο πιο «βλάσφημος» αρνητής της θρησκευτικής Πίστης Σίγκμουντ Φρόιντ, υπό την απειλή βομβαρδισμών των γερμανικών στρατευμάτων, καθώς όλα δείχνουν πως ένας Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος βρίσκεται προ των πυλών. Η ψυχανάλυση, η σεξουαλικότητα, τα τραύματα και οι αμφιβολίες που κουβαλά ο κάθε άνθρωπος μέσα του και διαμορφώνουν την προσωπικότητά του, η σύγκρουση της Επιστήμης με το «παραμύθι» του χριστιανισμού, η άγνοια και η επιθετικότητα αμφότερων πλευρών που παλεύουν για να υποστηρίξουν το δίκιο τους και να χειραγωγήσουν τον αντίπαλο, στήνουν πολλαπλά μέτωπα για ενδιαφέροντα debates, παράλληλα με σεκάνς από το παρελθόν, τον πρώτο μεγάλο πόλεμο ή την αναγκαστική φυγή του Φρόιντ και της κόρης του (μαζί με την αγαπημένη της, «κρυφή» σύντροφο) από την Αυστρία του ολοένα και πιο έντονου χιτλερικού φασισμού…

Η ταινία αρχίζει με τη φράση του Τζον Μπάνιαν: 

"Καθώς βάδιζα στην ερημιά αυτού του κόσμου, φώτισε ένα μέρος όπου υπήρχε ένα λημέρι, κούρνιασα να κοιμηθώ και καθώς κοιμόμουν, ονειρεύτηκα ένα όνειρο." 

Πάνω σε αυτή τη φράση εξελίσσεται η πρώτη θεολογική "μονομαχία" των δυο ανδρών, προς το τέλος της οποίας ο Φρόιντ επικαλείται μια ακόμη διάσημη φράση με παρόμοιο περιεχόμενο:  

«Όλα όσα βλέπουμε ή ότι φαινόμαστε, όνειρο είναι μονάχα μέσα σε όνειρο».

Ο Έντκαρ Άλαν Πόε το έγραψε αυτό. Και τρελάθηκε.