Γιατί κάνουμε ότι κάνουμε

Η αγάπη σαν εγκεφαλική λειτουργία

Από το δεύτερο επεισόδιο (Alienation) της δεύτερης σεζόν της τηλεοπτικής σειράς Perception:

Ας μιλήσουμε για την αγάπη.

Πως η αγάπη «επανακαλωδιώνει» τον εγκέφαλο;

Όταν συναντάμε κάποιον νέο και συναρπαστικό… εισβάλουν στις συνάψεις σαν ιός, ενεργοποιώντας νευροχημικές ουσίες… που σχετίζονται με την έλξη, την διέγερση, ακόμα και την εμμονή. Αποσπάται η προσοχή μας. Σκεφτόμαστε το ξεχωριστό αυτό άτομο όλη την ώρα…

Δεν τους σκεφτόμαστε μόνο, όμως. Κατασκευάζουμε ένα εσωτερικό μοντέλο… μια προσομοίωση με την οποία προβλέπουμε… τι θα σκεφτούν, ή τι θα αισθανθούν.

Όμως, οι σχέσεις έρχονται σε ρήξη όταν η προσομοίωση συναντά την πραγματικότητα. Το οποίο γεννά το ερώτημα: Ερωτευόμαστε πραγματικά κάποιον… ή ερωτευόμαστε την ιδέα που έχουμε για εκείνον;

Τι αγαπάμε

Πορτρέτο του Μπλεζ Πασκάλ

Τι είναι το εγώ; Ένας άνθρωπος στέκεται στο παράθυρο για να δει τους περαστικούς. Αν περάσω από κει, μπορώ να πω ότι στάθηκε εκεί για να δει εμένα; Όχι, γιατί δεν σκέφτεται εμένα ειδικά. Μήπως όμως αυτός που αγαπάει κάποιον λόγω της ομορφιάς του, τον αγαπάει; Όχι: γιατί η ευλογιά που θα σκοτώσει την ομορφιά χωρίς να σκοτώσει τον άνθρωπο, θα κάνει να μην τον αγαπάει πια.

Κι αν με αγαπούν για την κρίση μου, για τη μνήμη μου, με αγαπούν; Εμένα; Όχι, γιατί μπορώ να χάσω αυτές τις ιδιότητες χωρίς να χαθώ ο ίδιος. Πού είναι λοιπόν αυτό το εγώ, αν δεν είναι ούτε στο σώμα ούτε στην ψυχή; Και πώς να αγαπήσεις το σώμα ή την ψυχή, αν όχι γι’ αυτές τις ιδιότητες, που δεν συνιστούν καθόλου το εγώ, μια και είναι φθαρτές; Θα αγαπούσαμε άραγε την υπόσταση της ψυχής ενός ανθρώπου, αφηρημένα, όποιες κι αν ήταν οι ιδιότητές της; Δεν γίνεται και θα ήταν άδικο. Δεν αγαπάμε συνεπώς ποτέ κανέναν παρά μόνο ιδιότητες. Ας πάψουμε λοιπόν να ειρωνευόμαστε αυτούς που αναζητούν αξιώματα και θέσεις, γιατί δεν αγαπούμε ποτέ κανέναν παρά μόνο για δάνειες ιδιότητες.

B. Pascal 

[Œuvres Complètes, εκδ. Chevalier, Pléiade, Gallimard, 1980, σ. 1165]

(ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ, Τεύχος 111, Ιούνιος 2009, σελ. 22)

Η φύση της πολιτικής και των ανθρώπινων σχέσεων

Οι συνθήκες χωρίς το ξίφος

Το «δίλημμα του δειλού»

Ένα άλλο δίλημμα της θεωρίας των παιγνίων που αντιμετωπίζουμε στην πραγματικότητα είναι το αποκαλούμενο "δίλημμα του δειλού" (ονομασία που οφείλεται στον Μπέρτραντ Ράσελ). 

Πάνω σε ποδήλατα, εσύ κι ένας φίλος σου κατευθύνεστε με ταχύτητα προς το χείλος του γκρεμού. Εκείνος που θα σταματήσει πρώτος ή θα αλλάξει πορεία είναι ο "δειλός". Εάν σταματήσετε και οι δύο ("συνεργαστείτε") ταυτοχρόνως, κανείς δεν είναι δειλός ούτε όμως ήρωας – δεν κερδίζει κανείς. Βέλτιστο αποτέλεσμα για σένα είναι να σταματήσει πρώτος ο φίλος σου· τότε κερδίζεις εσύ κι αυτός είναι ο δειλός. Το χειρότερο αποτέλεσμα και για τους δύο είναι να μη σταματήσει ούτε ο ένας ούτε ο άλλος, δηλαδή εάν "αποστατήσετε" αμφότεροι, οπότε πέφτετε και οι δύο στον γκρεμό. Τι αποφασίζετε;

(Το παίγνιο αυτό διαφέρει από το δίλημμα των προφυλακισμένων ως προς το ότι η αμοιβαία αποστασία είναι η χειρότερη λύση όχι μόνο από την πλευρά του αμοιβαίου συμφέροντος αλλά και του ατομικού).

Μάικλ Μάκροουν, ΕΥΡΗΚΑ!

(Εκδόσεις Κ. Καπόπουλος, 1998, σελ. 81)

*

Το θέμα αυτό, με διάφορες παραλλαγές, έχει παρουσιαστεί πολλές φορές στον κινηματογράφο. Το πιο γνωστό κινηματογραφικό παράδειγμα το συναντάμε στην ταινία "Επαναστάτης χωρίς αιτία" με πρωταγωνιστή τον Τζέιμς Ντην. Στο παράδειγμα αυτό τα αυτοκίνητα κινούνται παράλληλα προς έναν γκρεμό. Νικητής θα ήταν αυτός που θα εγκατέλειπε δεύτερος το αυτοκίνητό του. Τελικά ο "νικητής" δεν μπόρεσε να εγκαταλείψει έγκαιρα το αυτοκίνητο (μπερδεύτηκε το μανίκι του και δεν μπόρεσε να ανοίξει την πόρτα) και σκοτώθηκε. 

Στην ταινία "Footloose" ο νικητής αναδείχθηκε και πάλι κατά λάθος (μπερδεύτηκε το κορδόνι του παπουτσιού του στο πεντάλ και δεν μπόρεσε να εγκαταλείψει το όχημα), χωρίς όμως τις καταστροφικές συνέπειες του προηγούμενου παραδείγματος.

Στην ταινία "Stand by me" έχουμε την πιο γνήσια αναμέτρηση που μπορούμε να συναντήσουμε σε αυτή τη μορφή του παιγνίου. Ο νικητής (με αρκετή δόση τρέλας) παίρνει καθαρά το ρίσκο και στο τέλος δικαιώνεται.

Η δημοτικότητα και το κύρος