Πότε ξεκινά η δεύτερη ζωή μας

 

Το πιο γνωστό στοιχείο του «Guillermo del Toro’sCabinet of Curiosities», πέρα βέβαια από το όνομα του δημιουργού του, είναι ότι πρόκειται για μία σειρά Τρόμου. Αυτό πρέπει να τονιστεί, γιατί ίσως κάποιοι τρομάξουν — ίσως τρομάξουν πολύ με κάποιες σκηνές. Οπότε καλύτερα να το αποφύγουν. Θα χάσουν βέβαια, αλλά έτσι μετριέται η ζωή του ανθρώπου, θέλουμε δεν θέλουμε: με απώλειες. Οι υπόλοιποι, είτε είναι εραστές του είδους (όπως εμείς) είτε όχι, θα την απολαύσουν, άλλος περισσότερο, και άλλος πολύ περισσότερο…

Ο ντελ Τόρο … δεν σκηνοθετεί ο ίδιος. Απλώς «επιβλέπει» τους σκηνοθέτες του και, ενδεχομένως, τους «συμβουλεύει», ή συζητά μαζί τους κάποιες κατευθυντήριες γραμμές, προσπαθώντας να δει αν έχουν κοινό όραμα. Φυσικά τα οχτώ επεισόδια δεν μοιάζουν μεταξύ τους, καθώς πρόκειται για τελείως διαφορετικά σενάρια και για διαφορετικούς σκηνοθέτες —καλύπτουν δε μία μεγάλη γκάμα χρονολογικών περιόδων—, …

Πριν από κάθε επεισόδιο αναλαμβάνει ο ίδιος να μας κάνει μία μικρή εισαγωγή, κατά τη μακρά τηλεοπτική παράδοση του είδους που έχει τις ρίζες της στα παλπ περιοδικά κόμικς Τρόμου. Έτσι, στην εισαγωγή κάθε επεισοδίου, εμφανίζεται ο ίδιος δίπλα στο Ερμάριό του αναδυμένος μέσα από τις σκιές, και, σαν άλλος Χίτσκοκ (το πρώτο βιβλίο του ντελ Τόρο ήταν η βιογραφία του Χίτσκοκ, τον οποίο φυσικά αγαπά πολύ), μιλά για την ταινία που πρόκειται να δούμε. …

Πάμε στο 7ο επεισόδιο «The Viewing» (διάρκεια 56΄). Σκηνοθεσία: Πάνος Cosmatos. Ο Καναδός Panos Cosmatos (γέννηση 1974) είναι βέβαια ο γιος του ελληνικής καταγωγής GeorgeP. Cosmatos —σκηνοθέτη σπουδαίων ταινιών δράσης, μεταξύ των οποίων και αυτές: «The Cassandra Crossing» (1976), «Escape to Athena» (1979), «Rambo: First Blood Part II» (1985), «Cobra» (1986)—, που ακολουθεί άλλο δρόμο από αυτόν του πατέρα του. Εραστής του Τρόμου στην Επιστημονική Φαντασία, είναι ένας οραματιστής σκηνοθέτης με «ψυχεδελικό» βλέμμα απέναντι στη βία. …

Ένας βαθύπλουτος ερημίτης που ζει σε ένα άκρως εντυπωσιακό σπίτι με τη γιατρό του (ο Robocop Peter Weller και η υπέροχη Sofia Boutella στους δύο ρόλους) καλεί μία ετερόκλητη ομάδα ανθρώπων —έναν μουσικό, μία φυσικό, έναν συγγραφέα και έναν ψευτο-μάγο— για να τους δείξει ένα αλλόκοτο αντικείμενο: είναι ένα «πέτρωμα» που έπεσε από το διάστημα, ένας μετεωρίτης (που όμως μοιάζει με κάτι βγαλμένο από το σύμπαν του Alien). …

Βαθύπλουτος ερημίτης:

Υπάρχει ένα παλιό βουδιστικό γνωμικό. Λέει το εξής:

«Όλοι έχουν δύο ζωές και η δεύτερη ζωή ξεκινά τη στιγμή που συνειδητοποιείς ότι έχεις μόνο μία».

Όνειρο μέσα σε όνειρο

Στο Λονδίνο του 1939, δύο μέρες μετά την εισβολή των Γερμανών στην Πολωνία, ο συγγραφέας και ακαδημαϊκός Κ. Σ. Λιούις επισκέπτεται τον Σίγκμουντ Φρόιντ για να κουβεντιάσουν (ή μήπως να συγκρουστούν;) για την ύπαρξη (ή όχι) του Θεού και την Επιστήμη.

Τα πρόσωπα είναι πραγματικά και οι καταστάσεις αρκετά ρεαλιστικές, όμως, η «Τελευταία Συνεδρία του Φρόιντ» βασίζεται σε ένα θεατρικό έργο… φανταστικής δράσης, το οποίο ίσως εμπνεύστηκε από τη φημολογία μιας κάποιας συνάντησης του Φρόιντ με έναν οξφορδιανό ακαδημαϊκό, λίγες μέρες πριν από τον θάνατο του πρώτου. …

Η βάση του φιλμ περιστρέφεται γύρω από τους διαλόγους που κάνουν ο θρήσκος Κ. Σ. Λιούις και ο πιο «βλάσφημος» αρνητής της θρησκευτικής Πίστης Σίγκμουντ Φρόιντ, υπό την απειλή βομβαρδισμών των γερμανικών στρατευμάτων, καθώς όλα δείχνουν πως ένας Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος βρίσκεται προ των πυλών. Η ψυχανάλυση, η σεξουαλικότητα, τα τραύματα και οι αμφιβολίες που κουβαλά ο κάθε άνθρωπος μέσα του και διαμορφώνουν την προσωπικότητά του, η σύγκρουση της Επιστήμης με το «παραμύθι» του χριστιανισμού, η άγνοια και η επιθετικότητα αμφότερων πλευρών που παλεύουν για να υποστηρίξουν το δίκιο τους και να χειραγωγήσουν τον αντίπαλο, στήνουν πολλαπλά μέτωπα για ενδιαφέροντα debates, παράλληλα με σεκάνς από το παρελθόν, τον πρώτο μεγάλο πόλεμο ή την αναγκαστική φυγή του Φρόιντ και της κόρης του (μαζί με την αγαπημένη της, «κρυφή» σύντροφο) από την Αυστρία του ολοένα και πιο έντονου χιτλερικού φασισμού…

Η ταινία αρχίζει με τη φράση του Τζον Μπάνιαν: 

"Καθώς βάδιζα στην ερημιά αυτού του κόσμου, φώτισε ένα μέρος όπου υπήρχε ένα λημέρι, κούρνιασα να κοιμηθώ και καθώς κοιμόμουν, ονειρεύτηκα ένα όνειρο." 

Πάνω σε αυτή τη φράση εξελίσσεται η πρώτη θεολογική "μονομαχία" των δυο ανδρών, προς το τέλος της οποίας ο Φρόιντ επικαλείται μια ακόμη διάσημη φράση με παρόμοιο περιεχόμενο:  

«Όλα όσα βλέπουμε ή ότι φαινόμαστε, όνειρο είναι μονάχα μέσα σε όνειρο».

Ο Έντκαρ Άλαν Πόε το έγραψε αυτό. Και τρελάθηκε.

Τι είναι το πάθος

Για τους περισσότερους θεατές, σε αυτή την εποχή της μαζικής κατανάλωσης του ατέλειωτου περιεχομένου της κάθε διαθέσιμης πλατφόρμας, είναι μια ευχάριστη έκπληξη όταν κανείς συναντά μια απίθανη και πρώτα από όλα καλογραμμένη σειρά από μια εξόχως ευφυή και ταλαντούχα δημιουργό. 

Η σειρά "Killing Eve" της βραβευμένης με τρία Emmy για το ανατρεπτικό "Fleabag", Φίμπι Γουόλερ-Μπριτζ είναι μια απρόβλεπτη, πανέξυπνη και ευρηματική σειρά

Η Ιβ Πολάστρι (Σάντρα Ο) είναι μια έξυπνη, ικανή και ιδιόρρυθμη πράκτορας της MI6, η οποία ζει μια εντελώς τακτοποιημένη ζωή. Η Βιλανέλ (Τζόντι Κόμερ) είναι μια νεαρή και πλήρως διαταραγμένη, γρήγορη-και-θανάσιμη, επί πληρωμή δολοφόνος. Με αφορμή τη δολοφονία ενός Ρώσου πολιτικού, η Ιβ και η ομάδα της ερευνούν και προσπαθούν να εντοπίσουν την απρόσιτη, προσεκτική κι επιδειξιομανή γυναίκα εκτελέστρια. Ανάμεσα στους δύο πρωτότυπους, ανεξάρτητους και δυναμικούς γυναικείους χαρακτήρες θα αναπτυχθεί μια χαοτική, συναρπαστική και εμμονική σύνδεση, … 

Από το τέταρτο επεισόδιο της τέταρτης σεζόν:

Ξέρεις τι είναι το πάθος;

Ο κόσμος θεωρεί ότι είναι το sex. Έξαψη.

Όμως, η κυριολεκτική του σημασία είναι το να υποφέρεις.

Μια λάθος μέρα μπορεί να σου αλλάξει τη ζωή

Το Inside Man του Steven Moffat είναι μια μίνι σειρά τεσσάρων επεισοδίων που παίζει με την έννοια του “καλού” και του “κακού”. Από τη μία πλευρά, έχουμε έναν πρώην καθηγητή εγκληματολογίας στη death row στην Αμερική. Από την άλλη, έναν Άγγλο εφημέριο που ζει μια ήσυχη ζωή με την οικογένειά του. Το πρώτο επεισόδιο τα παρουσιάζει σαν δύο τελείως διαφορετικές ιστορίες, αλλά σιγά σιγά ξεδιπλώνεται η σύνδεση. Και κάπου εκεί, αρχίζεις να καταλαβαίνεις ότι αυτή η σειρά δεν πρόκειται να σε αφήσει να χαλαρώσεις.

Ο Stanley Tucci είναι καθηλωτικός στον ρόλο του Jefferson Grieff. Με λιγοστές λέξεις και βλέμμα που σου τρυπάει το μυαλό, ο χαρακτήρας του λειτουργεί σαν σύμβολο. Δεν προσπαθεί να σε πείσει ότι είναι καλός, ούτε ζητά συγχώρεση. Είναι εκεί για να αποδείξει ότι η ανθρώπινη φύση έχει επίπεδα – και σκοτεινά και διαυγή. Αν και φυλακισμένος, είναι πιο ελεύθερος απ’ όλους. Με βοηθό έναν άλλο κατάδικο που λατρεύει τη βία (και τις λεπτομέρειες), ο Grieff αναλαμβάνει ανεπίσημα να “λύνει” υποθέσεις εγκλημάτων, σαν ένας ψυχρός, κυνικός Sherlock. Το κάνει όχι γιατί θέλει λύτρωση, αλλά γιατί… μπορεί.

Το δυνατό σημείο της σειράς δεν είναι η δράση, αλλά οι ερμηνείες και οι διάλογοι. …

 

Το Inside Man δεν είναι αριστούργημα, αλλά δεν είναι και κάτι που ξεχνάς. Σε βάζει σε σκέψεις, έχει ένταση, και μια απλότητα στην αφήγηση που το κάνει άμεσο. Ναι, θα μπορούσε να έχει καλύτερο ρυθμό ή λιγότερες συμπτώσεις. Αλλά σου αφήνει κάτι: την ερώτηση «τι θα έκανα εγώ αν ήμουν στη θέση τους;». Και αυτό, για τετραπλό επεισόδιο, είναι αρκετά δυνατό.

 

Οι πολλοί προτιμούν τα έτοιμα σχήματα

[1.20.1] Αυτά είναι τα όσα μπόρεσα να εξακριβώσω για τα αρχαιότερα χρόνια. Είναι δύσκολο, όμως, να δώσει κανείς πίστη σ᾽ όλες τις πληροφορίες, γιατί οι άνθρωποι, όταν πρόκειται ακόμα και για τη δική τους πατρίδα, δέχονται αβασάνιστα τα όσα ακούνε για το παρελθόν. 

[1.20.2] Οι περισσότεροι Αθηναίοι πιστεύουν ότι ο Αρμόδιος και ο Αριστογείτων σκότωσαν τον Ίππαρχο όταν ήταν τύραννος και δεν ξέρουν ότι τύραννος ήταν ο μεγαλύτερος γιος του Πεισιστράτου, ο Ιππίας. Ο Ίππαρχος και ο Θεσσαλός ήσαν αδελφοί του. Αλλά την ημέρα του φόνου, την τελευταία στιγμή, ο Αρμόδιος και ο Αριστογείτων υποπτεύθηκαν ότι κάποιος από τους συνωμότες είχε ειδοποιήσει τον Ιππία και δεν επιχείρησαν τίποτε εναντίον του. Θέλοντας, όμως, προτού συλληφθούν και αφού κινδύνευαν, να κάνουν κάτι το άξιο, βρήκαν τον Ίππαρχο στο Λεωκόρειον, όπου ετοίμαζε την πομπή των Παναθηναίων, και τον σκότωσαν. 

[1.20.3] Υπάρχουν πολλά άλλα πράγματα, και σύγχρονα ακόμα, που δεν τα έχει θολώσει ο χρόνος, για τα οποία και οι άλλοι Έλληνες έχουν λανθασμένη ιδέα όπως, λόγου χάρη, ότι στην Σπάρτη οι Βασιλείς δεν έχουν μία αλλά δύο ψήφους ο καθένας ή ότι έχουν στον στρατό τους έναν λόχο ονομαζόμενον Πιτανάτη, που δεν υπήρξε ποτέ. Τέτοια είναι η αδιαφορία των πολλών, που δεν κοπιάζουν για να εξακριβώσουν την αλήθεια, αλλά προτιμούν τα έτοιμα σχήματα.

ΘΟΥΚΥΔΙΔΗΣ - Ἱστορίαι 

Πηγή:  Μνημοσύνη, Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας

 

Τι είναι η ανθρώπινη φύση

 … Κι αν το Netflix μας έχει πάρει φαλάγγι, μιας και πυρπολεί σειρές κάθε μήνα, εκεί έξω υπάρχουν πολλές συγκλονιστικές σειρές, που αν τις δεις μπορείς να γίνεις λίγο καλύτερος άνθρωπος. Μια από αυτές, είναι και το "The Morning Show". ...

Δεν μας νοιάζει που οι Αμερικανοί κριτικοί την ψιλοθάψανε τη σειρά στις κριτικές τους. Δεν μας νοιάζει επίσης που και στην Ελλάδα, πέρασε στα ψιλά. Η Alex Levy (Jennifer Aniston) και ο Mitch Kessler (Steve Carell) είναι οι παρουσιαστές της επιτυχημένης πρωινής εκπομπής "The Morning Show" με υψηλά νούμερα τηλεθέασης εδώ και 15 χρονιά. Όλα όμως αλλάζουν όταν ένα σκάνδαλο σεξουαλικής παρενόχλησης στο χώρο εργασίας του Mitch βγαίνει στην φόρα και απολύεται ύστερα από 15 χρόνια συνεργασίας. Τον Mitch διαδέχεται η Bradley Jackson (Reese Witherspoon) μια ρεπόρτερ μικρού καναλιού που γίνεται viral, λόγω ενός ξεσπάσματος της μπροστά στις κάμερες. …

Από το δέκατο επεισόδιο της πρώτης σεζόν

Το έγκλημα και η συγκάλυψη

Το «Wednesday», η «σκοτεινή – fantasy» σειρά του Netflix στην ουσία αποτελεί spinoff των ταινιών «The Addams Family» …

Το τηλεοπτικό πρότζεκτ, τα τέσσερα πρώτα επεισόδια του οποίου σκηνοθέτησε ο Τιμ Μπάρτον, … με πρωταγωνίστρια την Τζένα Ορτέγκα στο ρόλο της κόρης των Γκόμεζ και Μορτίσια Άνταμς, Γουένσντεϊ.

Οι γονείς, στέλνουν την κόρη τους σε ένα οικοτροφείο για νεαρούς με υπερφυσικές δυνάμεις και ιδιαίτερα χαρακτηριστικά (κάποιοι είναι λύκοι κλπ). Κατά τη διαμονή της εκεί, θα ανακαλύψει ότι κυκλοφορεί ελεύθερος ένας κατά συρροή δολοφόνος και έτσι εκείνη είναι αυτή που θα πρέπει να βρει τη λύση του μυστηρίου. Με πολλούς υπόπτους γύρω της, η αποστολή δεν είναι εύκολη…

Επεισόδιο 3:  Φίλος ή ατυχία

Η κινητήρια δύναμη της Ιστορίας

Απόσπασμα από την συνέντευξη του Φράνσις Φουκουγιάμα στην «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ» (17/05/20)

  

…

– Ο Τομ Γουλφ έγραψε το 1992 στο οπισθόφυλλο του «Τέλους της Ιστορίας» ότι «η προσέγγισή σας για την ιδέα του “θυμού” μπορεί να αποδειχθεί πιο σημαντική από τη θεωρία του τέλους της Ιστορίας». Αναφερόταν στην ιδέα περί «θυμού» που ανέλυσε ο Πλάτωνας στην «Πολιτεία» και την οποία αξιοποιήσατε στο «Τέλος της Ιστορίας». Πρόσφατα επιστρέψατε στο θέμα του «θυμού» στο βιβλίο σας «Ταυτότητα». Είναι ο θυμός η κινητήρια δύναμη της Ιστορίας;

Υπάρχει ένας διαχωρισμός ανάμεσα στις κοινωνικές θεωρίες σε ό,τι αφορά τι είναι αυτό που κινεί την Ιστορία. Η κυρίαρχη προσέγγιση σήμερα είναι η οικονομική. Αυτή ήταν επίσης και η προσέγγιση του Καρλ Μαρξ, ότι οι άνθρωποι κυρίως θέλουν να αποκτούν υλικά αγαθά και ότι, στη συνέχεια, οι δράσεις τους καθοδηγούνται από αυτήν την επιθυμία για αύξηση της υλικής ικανοποίησης. Αυτό επίσης υποθέτουν οι σύγχρονοι οικονομολόγοι. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πρόκειται για σημαντικό κίνητρο, αλλά υπάρχει και ένα άλλο κίνητρο, που είναι ο «θυμός».

Η ιδέα αυτή εμφανίστηκε στην «Πολιτεία» του Πλάτωνα και ουσιαστικά σημαίνει ότι εκείνο που επιθυμείς είναι αναγνώριση και επιβεβαίωση της αξιοπρέπειάς σου. Εάν δεν λάβεις αυτή την αναγνώριση, τότε θυμώνεις. Αυτή η επιθυμία αναγνώρισης και επιβεβαίωσης της αξιοπρέπειας συχνά μπορεί να αποβαίνει ακόμα και εις βάρος του υλικού προσωπικού συμφέροντος.

– Υπάρχει κάποιο συγκεκριμένο παράδειγμα;

Βεβαίως. Το Brexit. Κατά τη διάρκεια της δημόσιας συζήτησης για το Brexit, όσοι τάσσονταν υπέρ της αποχώρησης της Βρετανίας από την Ε.Ε. άκουσαν το επιχείρημα ότι κάτι τέτοιο θα ήταν πολύ άσχημο για τη βρετανική οικονομία. Το επιχείρημα ήταν ότι η χώρα είναι έντονα διασυνδεδεμένη με την Ευρώπη και ως εκ τούτου σε περίπτωση εξόδου οι πολίτες θα υποστούν μεγάλη μείωση των εισοδημάτων τους. Αλλά οι ψηφοφόροι του Brexit απάντησαν: «Δεν με νοιάζει. Θέλουμε να ανακτήσουμε την εθνική κυριαρχία και τον έλεγχο της χώρας μας και αν αυτό απαιτεί οικονομικές θυσίες, είμαστε πρόθυμοι να τις υποστούμε».

Στο δράμα του Brexit μπορείτε να δείτε την ενεργοποίηση του πλατωνικού θυμού. Είναι μια διαφορετική έκφραση ανθρώπινου κινήτρου. Δεν είναι ο μοναδικός μοχλός της Ιστορίας, η οικονομία εξακολουθεί να έχει σημασία, αλλά νομίζω ότι οι οικονομολόγοι τείνουν να ξεχνούν τον θυμό. Ξεχνούν τον αγώνα για αναγνώριση ως το άλλο μεγάλο κίνητρο που οδηγεί σε μεγάλο βαθμό τη σύγχρονη πολιτική.

…

Όταν τυφλός οδηγεί τυφλούς

Πήτερ Μπρύχελ ο Πρσβύτερος: «Η Παραβολή των Τυφλών -Τυφλός οδηγεί τυφλό», 1568. Τέμπερα σε καμβά, 86 x 154 εκ. Νάπολη, Museo Nazionale.

Ένα χρόνο πριν πεθάνει, o Φλαμανδός Peter Bruegel της Αναγέννησης του Βορρά, ζωγραφίζει αυτόν τον αξιοπερίεργο πίνακα, ασυνήθιστο όχι μόνο για τα μουντά του χρώματα, αλλά και για το αποτρόπαιο, εκ πρώτης όψεως, και –σήμερα– μη πολιτικά ορθό περιεχόμενό του. 

Νοηματικά είναι έργο θλίψης και απελπισίας: Έξι τυφλοί ζητιάνοι έχασαν το δρόμο και αβοήθητοι ακολουθούν ο ένας τον άλλον για να πέσουν εντέλει και να πνιγούν όλοι στο ίδιο ποτάμι, ακολουθώντας τον αρχηγό τους που κείται ήδη χάμω, πνιγμένος. Οι σύντροφοι δεν ξέρουν ποια μοίρα τους περιμένει! Καμία συμπονετική διάθεση εκ μέρους του ζωγράφου! Αμείλικτος αποκαλύπτει με λεπτομέρειες το επερχόμενο δράμα, σαν την φάρσα που θα παίζεται διαρκώς σε βάρος οποιουδήποτε αφεθεί να παρασυρθεί από «τυφλούς» ψευδοπροφήτες. Μοιραίος και άβουλος θα κατρακυλά διαρκώς στην πνευματική ανυπαρξία, στο κενό. Αυτό θα είναι το τραγικό πεπρωμένο του.

Η εικονογραφία του πίνακα στηρίζεται στην οργισμένη φράση του Χριστού κατά των Φαρισαίων που επέμεναν, όπως συνήθιζαν, στις τυπικές διαδικασίες αναγνώρισης του καθαρού από το ακάθαρτο και της μόλυνσης που συντελείται στο σώμα του ανθρώπου:  

«Ἄφετε αὐτούς· ὁδηγοί εἰσι τυφλοὶ τυφλῶν· τυφλὸς δὲ τυφλὸν ἐὰν ὁδηγῇ, ἀμφότεροι εἰς βόθυνον πεσοῦνται» (Ματθ. 15.14)

Μαριλένα Ζ.Κασιμάτη

Ιστορικός τέχνης και επιμελήτρια της Εθνικής Πινακοθήκης

Πηγή: FactNews, 15 Απρ 2020

Ο ευτυχισμένος πλούσιος

Η πλατφόρμα. Ένα αλληγορικό κοινωνικό θρίλερ, με πολιτικές και φιλοσοφικές προεκτάσεις.

Η ιστορία εκτυλίσσεται σε ένα ίδρυμα-φυλακή που μπαίνουν όσοι έχουν κάνει κάτι, αλλά και εθελοντές με την προοπτική μιας ανταμοιβής μόλις ολοκληρώσουν την ποινή τους.

Η φυλακή ξεκινάει από το ισόγειο-διοίκηση και εκτείνεται σε αγνώστου αριθμού επίπεδα προς τα κάτω.

Στο κάθε υπόγειο επίπεδο μένουν δύο κατάδικοι. Ο κάθε φυλακισμένος έχει δικαίωμα να πάρει ένα αντικείμενο μαζί του.

Στο κέντρο του επιπέδου υπάρχει μια μεγάλη ορθογώνια τρύπα από την οποία κατεβαίνει κι ανεβαίνει η "πλατφόρμα", η οποία στην ουσία είναι ένα τραπέζι γεμάτο φαγητά, γλυκά και φρούτα σε εκπληκτικά σκεύη παρασκευασμένα στο επίπεδο μηδέν-διοίκηση που στην ουσία είναι μια σούπερ γκουρμέ κουζίνα με πολλούς σεφ, υπό την επίβλεψη του μετρ-διοικητή. Τα φαγητά κατεβαίνουν σε κάθε όροφο για λίγα λεπτά και οι φυλακισμένοι τρώνε ό,τι προλάβουν.

Στα πάνω επίπεδα τρώνε καλά και συχνά σπαταλούν, ή καταστρέφουν το φαγητό από αδιαφορία για τους άλλους, ή και επίτηδες. Η πλατφόρμα-τραπέζι κατεβαίνει τα επίπεδα με αποτέλεσμα κάποιοι να τρώνε αποφάγια και κάποιοι τίποτα. Αν κάποιος κρατήσει φαγητό, το σύστημα τον βλέπει και τον τιμωρεί με αφόρητη ζέστη ή αφόρητο κρύο (Κόλαση). Έτσι, ο έγκλειστος υποχρεώνεται να πετάξει στην τρύπα την τροφή που κράτησε.

Το σύστημα ανάλογα με την υποταγή και τη συμπεριφορά που δείχνει ο καθένας αλλάζει επίπεδο προς τα κάτω ή προς τα πάνω.

Κεντρικός ήρωας είναι ο Γκόρενγκ –μια φυσιογνωμία με μουσάκι αλλά Δον Κιχώτη– που μπήκε εθελοντικά για έξι μήνες προκειμένου να κόψει το τσιγάρο και να πάρει το "πιστοποιητικό". Ευπειθής στο σύστημα, ονειροπόλος, ανθρωπιστής επιλέγει να πάρει μαζί του στη φυλακή το βιβλίο του Θερβάντες "Δον Κιχώτης"… από το οποίο, προς το τέλος της ταινίας, διαβάζει το παρακάτω απόσπασμα:

«Ο σπουδαίος αλλά μοχθηρός θα είναι ένας μοχθηρός σπουδαίος κι ο φιλάργυρος πλούσιος θα είναι ένας άπληστος ζητιάνος. Γιατί όποιος κατέχει πλούτο δεν είναι ευτυχισμένος επειδή τον κατέχει, αλλά επειδή τον ξοδεύει, όχι όπως του αρέσει, αλλά ξέροντας πως να τον ξοδέψει σωστά». «Όπως του αρέσει».

Η δύναμη του ασυνείδητου

«Freud»: Η αυστριακή σειρά του Netflix επιχειρεί να ρίξει φως στην σκιώδη ζωή του νεαρού Σίγκμουντ Φρόιντ.

Στην αρχή παρακολουθούμε τον ήρωα να αντιμετωπίζει πάσης φύσεως προβλήματα στην αρχή της καριέρας του (από το να αποδείξει στους βιεννέζους συναδέλφους του ιατρούς ότι η ύπνωση έχει θεραπευτικές ιδιότητες μέχρι να πληρώσει τα τρία ενοίκια που χρωστάει στον σπιτονοικοκύρη του) παράλληλα με την υπόθεση της κακοποίησης της νεαρής πόρνης στο βιεννέζικο «σπίτι».

Η συνέχεια όμως ξεδιπλώνει ένα άκρως ελκυστικό μπουκέτο από σύμβολα και νοήματα: εβραϊσμός, το τέλος των Αυτοκρατοριών, επαναστάσεις και θεωρίες συνωμοσίας, αποκρυφισμός και, φυσικά, ψυχανάλυση. 

Από το όγδοο επεισόδιο (Καταστολή) της πρώτης σεζόν:

Η δύναμη του ασυνείδητου

Ότι θέλουμε αληθινά βαθιά μέσα μας θα έρθει σ’ εμάς καλώς ή κακώς.

Ή αντίστροφα… μπορούμε να ισχυριστούμε ότι αυτό που γίνεται κάποιος είναι, στ’ αλήθεια, ο βαθύτερος πόθος του.

Έγκλημα και τιμωρία

Ο Ντοστογιέφσκι έγραψε:

«Αν ένας άνθρωπος έχει συνείδηση, θα υποφέρει για το λάθος του. Αυτό θα είναι η τιμωρία και η φυλακή του».

Ο Ντοστογιέφσκι ισχυριζόταν ότι ο κακός θέλει να τιμωρηθεί. Αν ο κακός δεν πιαστεί, θα αναζητήσει την τιμωρία του, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο.

Όταν κάποιος λέει ότι ανησυχεί

Η πράξη που δεν μένει ατιμώρητη.

Η νέα πολιτική

Η ταινία Brexit: The Uncivil War αφηγείται την ιστορία του Dominic Cummings (Benedict Cumberbatch), του υπεύθυνου στρατηγικής της καμπάνιας υπέρ της αποχώρησης του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση για το δημοψήφισμα του 2016.

Η σκηνή που ακολουθεί περιγράφει τον τρόπο που η εκστρατεία του Vote Leave για το δημοψήφισμα χρησιμοποίησε τα δεδομένα από τα social media για την ατομική «στοχοποίηση» των ψηφοφόρων:

Η τεχνολογία προχώρησε από το «σ’ αρέσει αυτό, άρα και το άλλο». Οι αλγόριθμοι στο διαδίκτυο μαθαίνουν τη συμπεριφορά μας, την ψυχολογία μας, τη συναισθηματική μας κατάσταση. Αυτά τα social media γνωρίζουν τι ερωτήσεις θέτουμε, τι μας κρατά ξύπνιους τη νύχτα, πότε κοιμόμαστε, που πάμε, με ποιον κι επομένως το σύστημα κάνει προβλέψεις. Ανησυχητικά ακριβείς.

Όπως;

Το facebook ξέρει πότε ξερωτεύεσαι τον σύντροφό σου. Δεν ήθελε να το ανακαλύψει, δεν ήταν πρόθεσή του, μα… αλλά δυο δισ. άνθρωποι συνεχώς εισάγουν στη βάση δεδομένων δεκαπέντε φορές την ημέρα. Μοτίβα. Εναλλασσόμενες συμπεριφορές.

Απλά στοχεύετε, ή μικροστοχεύετε, το μήνυμά σας; Αυτό είναι όλο;

Όχι μόνο αυτό. Σημαίνει ότι μπορούμε να σχεδιάσουμε και να διανείμουμε χιλιάδες διαφορετικές διαφημίσεις ανάλογα σε ποιον απευθύνονται. Έτσι το χρονολόγιό σου θα είναι διαφορετικό από των φίλων σου, της μαμάς σου, κλπ. Και το λογισμικό μας μπορεί να ελέγξει, πόσο αποτελεσματικές είναι διαφημίσεις, από τα «like» τα «κλικ», τα «share», και μετά τα προσαρμόζει, τα βελτιώνει… σε πραγματικό χρόνο.

Σε πραγματικό χρόνο; …

Η γενικευμένη διαφήμιση έχει πεθάνει. Κάνουμε updating & uploading συνεχώς, κατ’ επιλογή… διδάσκοντας τις εταιρείες δεδομένων και τους διαφημιστές ποιοι είμαστε και τι θέλουμε. Δεδομένα που οδηγούν πολιτικά κόμματα σε ψηφοφόρους, με ένα μήνυμα που προσαρμόζεται αλγοριθμικά για τον καθένα.

Ο Ομπάμα άνοιξε τον δρόμο σ’ αυτό. Ένας φιλελεύθερος. Δεν είναι Δεξιά εναντίον Αριστεράς, είναι το παλιό έναντι του καινούργιου. Αυτή είναι η νέα πολιτική. …

Για ποιους νιώθουμε τη μεγαλύτερη απέχθεια

Πότε το μυαλό βρίσκει τις λύσεις

Τι μας κάνουν οι φήμες

Ο μεγαλύτερος φόβος του ανθρώπου

[…] Η θρησκεία και ο εθνικισμός, όπως και ο κάθε έθιμο, και κάθε δοξασία όσο παράλογα και μειωτικά και αν είναι, από τη στιγμή που συνδέουν τα άτομο με τους άλλους αποτελούν καταφύγια απέναντι στον μεγαλύτερο φόβο του ανθρώπου: την απομόνωση.

Η ισχυρή ανάγκη αποφυγής της ηθικής απομόνωσης περιγράφεται με πολύ ζωντανό τρόπο από τον Μπαλζάκ στο παρακάτω χωρίο από Το μαρτύριο του εφευρέτη:

«Μάθε όμως ένα πράγμα και χάραξέ το βαθιά στο ακόμα εύπλαστο μυαλό σου: Ο άνθρωπος τρέμει τη μοναξιά. Και από όλα τα είδη της μοναξιάς η ηθική μοναξιά είναι η χειρότερη. Οι πρώτοι ερημίτες ζούσαν με τον θεό, κατοικούσαν στον πιο πυκνοκατοικημένο κόσμο, που είναι ο κόσμος των πνευμάτων.

Η πρώτη σκέψη του ανθρώπου, είτε είναι λεπρός είτε φυλακισμένος, είτε αμαρτωλός είτε αναξιοπαθής, είναι αυτή: Να έχει κάποια συντροφιά στο πεπρωμένο του. Και προκειμένου να ικανοποιήσει αυτή του την παρόρμηση, που είναι η ίδια η ζωή, επιστρατεύει όλη του τη δύναμη, όλες του τις δυνατότητες, την ενέργεια ολόκληρης της ζωής του. Πως αλλιώς θα έβρισκε λοιπόν ο διάβολος συντρόφους αν δεν υπήρχε αυτή η πανίσχυρη επιθυμία στον άνθρωπο; Σχετικά με αυτό το θέμα θα μπορούσε κάποιος να γράψει ένα ολόκληρο έπος, που θα ήταν απλώς προοίμιο στον Χαμένο Παράδεισο, καθώς ο Χαμένος Παράδεισος δεν είναι παρά η απολογία της ανταρσίας».

Ένα από πιο σημαντικά στοιχεία [για να απαντήσουμε στο ερώτημα γιατί ο φόβος της απομόνωσης είναι τόσο ισχυρός μέσα στον άνθρωπο] συνίσταται στο ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί να ζήσει χωρίς κάποια μορφή συνεργασίας με άλλους ανθρώπους. Σε κάθε δυνατή μορφή πολιτισμού, ο άνθρωπος είναι αναγκασμένος να συνεργάζεται με τους άλλους για να επιβιώσει, […] Ακόμη και ο Ροβινσώνας Κρούσος είχε στο πλάι του τον εταίρο του, τον Παρασκευά […] Κάθε άτομο αισθάνεται πολύ δραστικά την ανάγκη βοήθειας από τους άλλους στην παιδική του ηλικία. Η συνεργασία με τους άλλους είναι για το παιδί επιτακτική ανάγκη, ακριβώς λόγω της φυσική αδυναμίας του να φροντίσει τον εαυτό του […] Και έτσι η πιθανότητα να απομείνει ολομόναχο αποτελεί κατ’ ανάγκην τη σοβαρότερη απειλή για ολόκληρη την ύπαρξη του παιδιού.

Υπάρχει όμως ακόμη ένα στοιχείο το οποίο καθιστά εξίσου ισχυρή την αναγκαιότητα ου να ανήκει κάπου: Είναι η υποκειμενική συνείδηση του εαυτού, η διανοητική λειτουργία μέσω της οποίας ο άνθρωπος αποκτά αυτογνωσία ως ατομική οντότητα, διακριτή από η φύση και τους άλλους ανθρώπους. […] Έχοντας γνώση του ίδιου του εαυτού του ως οντότητας, διακριτής από τη φύση και τους άλλους ανθρώπους, έχοντας ακόμη επίγνωση -έστω και αμυδρή- του θανάτου, της ασθένειας και του γήρατος, νιώθει αναπόφευκτα πόσο μηδαμινός και μικρός είναι σε σχέση με το σύμπαν και τους άλλους που δεν είναι αυτός. Αν δεν ανήκει κάπου, αν η ζωή του στερείται νοήματος και σκοπού, θα βιώσει την ύπαρξή του σαν ένα κόκκο σκόνης και θα συντριβεί από την ίδια του τη μηδαμινότητα. Δεν θα είναι σε μια τέτοια περίπτωση ικανός να ενταχθεί σε κάποιο οργανικό σύστημα, που θα τροφοδοτούσε την ύπαρξή του με σκοπό και νόημα, και θα τον κατακλύσει η αμφιβολία. Η αμφιβολία αυτή με τη σειρά της θα μπλοκάρει την ικανότητα του να δράσει, με άλλα λόγια την ίδια του την ικανότητα επιβίωσης. […]

Erich Fromm, Ο Φόβος μπροστά στην Ελευθερία

Διόπτρα, 2017 (σ. 40-42)

Αυτό που φοβούνται πολλοί άνθρωποι