Τι φοβάται ο απαισιόδοξος

Για να παραμείνουν τα πράγματα ίδια...

Η θέληση για δύναμη και η θέληση για υποταγή

Σύμφωνα με τον Τζων Στιούαρτ Μιλ, «το πρώτο μάθημα του πολιτισμού [είναι] το μάθημα της υπακοής»· ο ίδιος μιλάει για «τις δύο καταστάσεις των διαθέσεων ... η μία είναι η επιθυμία των ανθρώπων να εξουσιάζουν άλλους· η άλλη ... η απροθυμία τους να εξουσιάζονται οι ίδιοι». 

Αν εμπιστευθούμε τις δικές μας εμπειρίες σ' αυτά τα θέματα, θα δούμε ότι το ένστικτο της υποταγής, μια φλογερή επιθυμία να υπακούει και να εξουσιάζεται κανείς από έναν κραταιό άνθρωπο, είναι τουλάχιστον εξίσου ευδιάκριτο στην ανθρώπινη ψυχολογία με τη θέληση για δύναμη, ίσως δε, από πολιτική άποψη, να έχει μεγαλύτερη σημασία. Το παλιό ρητό «Πόσο κατάλληλος είναι να εξουσιάζει / αυτός που μπορεί τόσο καλά να υπακούει» (How fit he is to sway / That can so well obey), του οποίου κάποια παραλλαγή φαίνεται να ήταν γνωστή σε όλους τους αιώνες και σε όλα τα έθνη, μπορεί να δείχνει μια ψυχολογική αλήθεια: ότι η θέληση για δύναμη και η θέληση για υποταγή είναι αλληλένδετες. «Η πρόθυμη υποταγή στην τυραννία», για να χρησιμοποιήσω για μια ακόμη φορά τα λόγια του Μιλ, οπωσδήποτε δεν προκαλείται πάντα από «ακραία παθητικότητα». Αντίστροφα, μια έντονη απροθυμία να υπακούει κανείς συνοδεύεται συχνά από μια εξίσου έντονη απροθυμία να κυριαρχεί και να διατάζει. 

Από ιστορική άποψη, ο αρχαίος θεσμός της θεμελιωμένης στη δουλεία οικονομίας θα ήταν ανεξήγητος με βάση την ψυχολογία του Μιλ. Ρητός σκοπός του ήταν να απαλλάξει τους πολίτες από το βάρος των υποθέσεων του οίκου τους και να τους επιτρέψει να εισέλθουν στο δημόσιο βίο της κοινότητας, όπου όλοι ήσαν ίσοι· αν ήταν αλήθεια ότι τίποτε δεν είναι γλυκύτερο από το να δίνει κανείς διαταγές και να εξουσιάζει άλλους, ο δεσπότης ποτέ δεν θα είχε αφήσει το σπίτι του.

Hannah Arendt, Περί βίας

(Εκδόσεις Αλεξάνδρεια, 2000, σελ. 99-100)

Έχουμε τον κόσμο που μας αξίζει

Πότε έχουν αξία οι σωστές γνώμες

Η μητέρα όλων των επιστημών

Είναι αναγκαίο όλα όσα συμβαίνουν να συμβαίνουν μέσα από μια αιτία· γιατί πως θα μπορούσαν να συμβαίνουν χωρίς αυτή;

Πλάτων, Φίληβος [26e]

Όλα όσα συμβαίνουν πρέπει αναγκαστικά να συμβαίνουν λόγω μιας αιτίας· γιατί τίποτα δεν είναι δυνατόν να αποκτήσει υπόσταση χωρίς αιτία.

Πλάτων, Τιμαίος [28a]

Επειδή λοιπόν η προϋπόθεση που θέσαμε πάντα a priori είναι το ότι όλα έχουν μια αιτία, έχουμε το δικαίωμα να ρωτάμε παντού «γιατί». Έτσι το «γιατί» μπορεί να το ονομάσει κανείς μητέρα όλων των επιστημών.

Άρθουρ Σοπενχάουερ, Περί της τετραπλής ρίζας του Αποχρώντος λόγου 

(Κάκτος, 2013, σελ. 32, 35)

Λίγος Χέγκελ και λίγος Κάντ κάνει καλό

Το 1821 (ημερομηνία που, εκτός από την ελληνική επανάσταση, σηματοδοτεί και την συντηρητική στροφή του φιλοσόφου) έγραφε ο Χέγκελ στην Φιλοσοφία του Δικαίου ότι «όταν το βιοτικό επίπεδο μιας μεγάλης μάζας ανθρώπων πέφτει κάτω από ένα συγκεκριμένο επίπεδο επιβίωσης--επίπεδο που ελέγχεται αυτομάτως ως αναγκαίο για κάθε μέλος της κοινωνίας--με συνεπάγωγη απώλεια της αίσθησης του τι είναι σωστό και τι είναι λάθος, απώλεια της αίσθησης της εντιμότητας και του αυτοσεβασμού που επιβάλει στον άνθρωπο να επιμένει να αυτοσυντηρείται μέσω της εργασίας και του μόχθου του, το αποτέλεσμα είναι η δημιουργία ενός όχλου πενήτων. Ταυτοχρόνως φέρνει μαζί του, στο άλλο άκρο της κοινωνικής κλίμακας, συνθήκες που ευνοούν τα μέγιστα την συσσώρευση δυσανάλογου πλούτου στα χέρια των ολίγων» (1821, παρ. 244).

Και λίγος Κάντ δεν κάνει κακό: 

«μην επιτρέπεις για τον εαυτό σου αυτό που δεν θα επιτρέψεις για το σύνολο» μας λέει η υποθετική προσταγή. 

Μην επιτρέπεις στον εαυτό σου να μην αποπληρώσει το χρέος του ενώ ζητάς από άλλους να το πράξουν.

Πηγή: Haffington Post